Staðreyndir um bóluefni

Bóluefni eru notuð um allan heim sem mjög árangursrík leið til að vernda fólk gegn smitsjúkdómum. Bólusetning hjálpar einnig til við að koma í veg fyrir útbreiðslu sjúkdóma í samfélaginu. Bóluefni virka með því að „kenna“ ónæmiskerfi einstaklings (náttúrulegum vörnum líkamans) að verja sig gegn ákveðnum sjúkdómi. Þau miðast aðallega gegn sjúkdómum af völdum vírusa eða baktería.

Fyrsta bóluefnið var þróað í Bretlandi á 18. öld. Það var bóluefni gegn bólusótt, banvænn sjúkdómur. Bólusótt í mönnum hefur nú verið útrýmt um allan heim þökk sé bólusetningu. Síðasta þekkta náttúrulega tilfelli var skráð árið 1977 í Sómalíu.

Nú á dögum eru til bóluefni gegn mörgum sjúkdómum. Rannsóknir eru í gangi til að þróa bóluefni gegn fleiri sjúkdómum. Nýlega var þróað bóluefni gegn ebóluveirunni og eru rannsóknir í gangi á bóluefnum til varnar gegn eyðniveirunni (HIV).

Type of content
This video is available in 24 EU languages. Turn on subtitles in your language.
doctor with a vaccine
© iStock

Öryggi, gæði og staðlar

Áður en hægt er að nota nýtt bóluefni verður það að gangast undir strangar prófanir. Aðeins er hægt að samþykkja bóluefnið til notkunar í Evrópusambandinu (ESB) og Evrópska efnahagssvæðinu (EES) eftir vísindalegt mat á niðurstöðum þessara prófana til að tryggja gæði þess, öryggi og virkni.

Þetta mat þarf að sýna fram á að ávinningur bóluefnisins við að vernda fólk gegn sjúkdómum er mun meiri en nokkur hugsanleg áhætta. Vísindasérfræðingarnir sem meta bóluefni líta ávallt á ávinninginn og hugsanlega áhættu mjög vandlega, einkum vegna þess að bóluefni eru gefin heilbrigðu fólki.

Aðeins þá, eftir samþykki, er hægt að framleiða, markaðssetja og nota bóluefnið til að vernda fólk. Stöðugt er fylgst með bóluefninu til að tryggja að það haldist öruggt og skilvirkt.

Eins og á við um öll lyf geta sumir einstaklingar fundið fyrir aukaverkunum af bóluefni, en þær eru venjulega vægar og skammvinnir. Þær geta verið vægur hiti, eða verkir eða roði á stungustað. Alvarlegar aukaverkanir eru mjög sjaldgæfar.

Ávinningur af bólusetningum

Bóluefni koma í veg fyrir sjúkdóma sem annars gætu valdið alvarlegum heilsufarsvandamálum, fötlun eða dauða. Margir sjúkdómar eru nú nánast upprættir vegna bólusetningar.

Árangur bóluefnis

Samþykkt bóluefni eru áhrifarík leið til að koma í veg fyrir sjúkdóma, alvarleg einkenni og draga úr smiti.