An dóigh a n-oibríonn vacsaíní

Tionscnaíonn gach víreas agus baictéar trúig freagartha uathúil sa chóras imdhíonachta, a bhaineann le tacar ar leith ceall san fhuil, sa smior agus sa chorp ar fad, ar a dtugtar T-chealla agus B-chealla i measc cinn eile.

Déanann vacsaín freagairt imdhíonachta a spreagadh, agus spreagann cuimhne an choirp ar ghalar ar leith, gan an galar sin a theacht air.

Sa chuid is mó de vacsaíní, tá foirm an-lag nó díghníomhachtaithe (maraithe) de víreas nó de bhaictéar is cúis le galar de ghnáth, nó cuid bheag den víreas nó den bhaictéar. Tugtar an antaigin air sin.

Nuair a thugtar an vacsaín do dhuine, aithníonn an córas imdhíonachta an antaigin mar ‘choimhthíoch’. Gníomhachtaíonn sé sin na cealla sa chóras imdhíonachta ionas go maireann siad an víreas nó an baictéar is cúis leis an ngalar agus go ndéanann siad antasubstaintí ina choinne. Is próitéiní speisialta iad antasubstaintí a chuidíonn leis an víreas nó an baictéar a mharú.

Má tharlaíonn go dtéann an duine i dteagmháil leis an bhfíorvíreas nó fíorbhaictéar ina dhiaidh sin, ‘cuimhneoidh’ a chóras imdhíonachta uirthi nó air. Déanfaidh sé na hantashubstaintí cearta a tháirgeadh agus na cealla imdhíonachta cearta go tapa leis an víreas nó baictéar a mharú, rud a chosnóidh an duine ar an ngalar.

Maireann imdhíonacht ar feadh blianta, agus uaireanta ar feadh an tsaoil. Tá éagsúlacht ar an bhfad ama de réir galair agus vacsaíne.

Ní hamháin go gcosnaíonn imdhíonacht trí vacsaíniú an duine imdhíonta féin ach chomh maith leis sin cosnaíonn daoine nach bhfuil vacsaínithe sa phobal, amhail naíonáin atá ró-óg le vacsaíniú a fháil. Ní fhéadfadh an ‘chomh-imdhíonacht’ seo oibriú ach amháin má tá go leor daoine vacsaínithe.

Ar an taobh eile, duine a éiríonn imdhíonach tríd an ngalar a fháil, féadann sé daoine eile nach bhfuil vacsaínithe a nochtadh ar an ngalar. Tá riosca aimhréidheanna ar an duine sin chomh maith.

How vaccines work
1. Antaigin 2. Antasubstaintí 3. Freagairt imdhíonachta

Níl antaigin i gcuid de na vacsaíní níos nuaí. Ina ionad sin, tá ‘treoracha’ iontu a chuireann teachtaireacht chuig cealla an choirp maidir le conas antaigin a dhéanamh atá comhionann le cuid bheag de víreas fíor.

D’fhéadfaí na treoracha sin a bheith mar seo a leanas:

  • mRNA i vacsaín mRNA; nó
  • víreas modhnaithe, neamhdhíobhálach i vacsaín veicteora víreasach.

Nuair a thugtar vacsaín mRNA nó vacsaín veicteora víreasach do dhuine, léann cuid dá gcealla na treoracha. Ina dhiaidh sin, táirgeann na cealla seo an antaigin ar feadh tréimhse ghearr sula mbriseann siad síos an mRNA nó an víreas neamhdhíobhálach.

Aithníonn córas imdhíonachta an duine an antaigin mar ‘choimhthíoch’, agus déantar cealla imdhíonachta a ghníomhachtú agus déantar antasubstaintí.

Oibríonn roinnt vacsaíní COVID-19 trí mRNA nó víreas modhnaithe a úsáid. Maidir leis na vacsaíní COVID-19 a údaraíodh san AE ó mhí an Mhárta 2021 amach, is vacsaíní mRNA iad Cominarty agus Moderna, agus is vacsaíní veicteora víreasacha iad Vaxzevria (COVID-19 Vaccine AstraZeneca roimhe seo) agus Janssen.

Page last updated 30 Aib 2021