An fliú

Sub-pages

Céard é an fliú?

Galar riospráide tolgach is ea an fliú arb ionfhabhtú leis an víreas influenza is cúis leis. Tarlaíonn an fliú san Eoraip in eipidéimí bliantúla rialta i rith an gheimhridh. Baineann na heipidéimí sin le rátaí curtha chun ospidéil agus básmhaireachta arda.

Táthar tar éis meastachán a thabhairt ar ráta básmhaireachta de bharr an fhliú sna tíortha AE/LEE a ghlacann rannpháirt i líonra EuroMOMO (1) de bheith chomh hard le 25 bás in aghaidh 100 000 duine sna séasúir fliú 2016/17 agus 2017/18 (2).

Is féidir ainmhithe a ionfhabhtú leis an bhfliú freisin. I roinnt cásanna, is féidir daoine a ionfhabhtú ó ainmhithe, amhail i gcásanna den fhliú éanúil agus mucúil.

I dteannta leis na heipidéimí séasúracha, féadann víris fliú úrnua teacht aníos ó thráth go chéile agus paindéimí a ghiniúint leo. Is ionann paindéim agus leathadh tapa d'fhliú daonna nua ar fud an domhain. Tharla idir 123 000 agus 203 000 bás ar fud an domhain de bharr na paindéime fliú 2009 A(H1N1)pdm09, agus tháing ualach socheacnamaíoch suntasach dá barr (3).

Tarlaíonn paindéimí fliú nuair a thagann tréithchineál fliú nua aníos ar féidir daoine a ionfhabhtú leis, nach mbíonn imdhíonacht ar bith ag an gcuid is mó daoine ina aghaidh agus ar féidir é a tharchur go héifeachtúil ó dhuine amháin dá chéile.

Symptoms of influenza

Cad iad na hairíonna den fhliú?

Ní éiríonn gach duine breoite tar éis a n-ionfhabhtaithe le víreas fliú. Áirítear leis na hairíonna is coitianta dóibh siúd a éiríonn breoite leis:

  • Fiabhras nó fiabhrasacht;
  • tinneas cinn;
  • pian sna matáin;
  • aireachtáil drochshláinte;
  • srón shilteach;
  • tinneas scornaí;
  • casacht gan réama a thabhairt aníos.

Bíonn éagsúlacht mhór ann ar ghéire an ghalair, idir airí ar bith agus tinneas géar. Tagann biseach ar na hairíonna i gcásanna neamhchasta dá stuaim féin laistigh de sheachtain amháin ó na chéad airíonna.

 

Father and child

Céard iad na haimhréidheanna de bharr an fhliú?

Áirítear le haimhréidheanna an fhliú niúmóine agus einceifealaíteas (athlasadh na hinchinne). Bíonn daoine le riochtaí leighis cheana féin i mbaol níos mó go n-éireodh a riocht níos measa tar éis ionfhabhtú leis an bhfliú.

Cén chaoi a scaiptear an fliú?

Tarchuirtear an fliú go furasta ó dhuine amháin dá chéile. Tarlaíonn sé sin go príomha trí theagmháil dhíreach le táil ó othair ionfhabhtaíocha, cosúil le braoiníní de shreabháin a eisítear nuair a dhéanann siad casacht nó nuair a easanálaíonn siad. Scaiptear é freisin trí tháil ar na lámha, ciarsúir agus dromchlaí ar a leagann daoine lámh.

Cé a bhíonn i mbaol an fhliú a tholgadh?

Ionfhabhtaítear tuairim ar 20% den daonra leis an bhfliú gach bliain, agus fobróidh duine amháin as ceathrar ionfhabhtaithe na hairíonna. Is minice a ionfhabhtaítear leanaí seachas aosaigh leis.

Bíonn galair agus aimhréidheanna géara níos coitianta i measc na naíonán fíor-óg, daoine scothaosta tréithlaga agus grúpaí riosca míochaine áirithe. Mar sin féin, is amhlaidh nach mbíonn aon riocht leighis atá ann cheana ar thuairim ar a leath de na leanaí agus na haosaigh d’aois oibre óna dteastaíonn iontráil chuig dianchúram.

process of vaccination illustration

Cén chaoi ar féidir an fliú a chosc?

Is é an vacsaíniú an bealach is éifeachtaí chun an fliú a chosc. Moltar an vacsaíniú in aghaidh an fhliú shéasúraigh i measc grúpaí riosca sna Ballstáit AE, cosúil le daoine scothaosta, maille le daoine le riochtaí leighis ainsealacha ar nós an ghalair chroí, fadhbanna leis na scamhóga agus leis an aerchonair, an diaibéitis nó fadhbanna leis an gcóras imdhíonachta.

Molann an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) an vacsaíniú d’oibrithe cúraim sláinte freisin. Tugtar spreagadh i Moladh ón gComhairle AE maidir le vacsaíniú in aghaidh an fhliú shéasúraigh do thíortha chun clúdach vacsaínithe a fheabhsú i measc oibrithe cúraim sláinte.

Cloíonn an chuid is mó de Bhallstáit AE le moltaí EDS chun vacsaíniú a thabhairt do mhná torracha, agus cloíonn roinnt acu le moltaí chun vacsaíniú a thabhairt do leanaí sláintiúla idir 6 - 59 mí d’aois.

Teastaíonn nuashonrú bliantúil ar na vacsaíní in aghaidh an fhliú shéasúraigh, óir go mbíonn na víris fliú ag éabhlóidiú de shíor.

I dteannta leis an vacsaíniú, táthar tar éis a léiriú gur bearta sábháilte éifeachtacha iad na cógais frithvíreasacha leis an ionfhabhtú fliú a chosc nó chun géire ionfhabhtaithe a laghdú i suíomhanna áirithe, cosúil leis na tithe altranais.

Cén chóir leighis atá ann in aghaidh an fhliú?

Tugtar comhairle d’othair sa chuid is mó de na cásanna den fhliú chun luíochán a dhéanamh agus neart leachtanna a ól d’fhonn a n-airíonna a bhainistiú; íoslaghdaítear riosca d’ionfhabhtú daoine eile má fhantar sa bhaile. Tugtar comhairle d’othair freisin comhairle leighis a lorg má théann a riocht chun donais gan staonadh.

Is bearta sábháilte agus éifeachtacha iad na cógais frithvíreasacha, a thógtar chomh tapa agus is féidir tar éis tús an tinnis. Moltar cógais frithvíreasacha go ginearálta do chásanna géara nó mearfhorbartha. Forbraíonn othair aimhréidheanna baictéaracha i roinnt cásanna tar éis ionfhabhtú leis an bhfliú, agus ní foláir cóir leighis antaibheathach a chur orthu.

----------------------------------------------------------------

Tagairtí:

(1) EuroMOMO - European monitoring of excess mortality for public health action: http://www.euromomo.eu/methods/objectives.html

(2) Nielsen J. et al. European all-cause excess and influenza-attributable mortality in the 2017/18 season: should the burden of influenza B be reconsidered? Clinical Microbiology and Infection. 2019; ImLeabhar 25, Eagrán 10, 1266 – 1276. Ar fáil ó: https://www.clinicalmicrobiologyandinfection.com/article/S1198-743X(19)30058-8/fulltext

(3) Simonsen L. et al. Global mortality estimates for the 2009 Influenza Pandemic from the GLaMOR project: a modeling study. PLoS Med. 2013 Samhain; 10(11): e1001558. Ar fáil ó: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3841239/

Le haghaidh tuilleadh eolais ceadaigh láithreán gréasáin an ECDC: https://www.ecdc.europa.eu/en/seasonal-influenza/facts/factsheet

Nóta: Is chun críche faisnéise ginearálta atá an fhaisnéis a fhaightear sa bhileog eolais seo, agus níor cheart í a úsáid mar ionadaí do shaineolas agus breithiúnas aonair an ghairmí cúraim sláinte.

Tuilleadh bileog eolais

An Bhruitíneach

Galar víreasach ardtógálach is í an bhruitíneach, galar is féidir a tholgadh ag aois ar bith, agus a spreagadh go forleathan.

An triuch

Is galar baictéarach an-tógálach é an triuch a bhaineann leis na scamhóga agus na feadáin anála. Tugtar ‘whooping cough’ air freisin.

Papalómaivíreas Daonna (HPV)

Galar tógálach is ea Papalómaivíreas Daonna (HPV) atá gnéas-tharchurtha den chuid is mó le teagmháil dhíreach...